శ్రీమద్భగవద్గీత 10 వఅధ్యాయం- విభూతియోగము
శ్రీభగవానువాచ |
భూయ ఏవ మహాబాహో శృణు మే పరమం వచః |
యత్తేఽహం ప్రీయమాణాయ వక్ష్యామి హితకామ్యయా || ౧ ||
శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఇలా పలికాడు: “ఓ మహాబాహో! నాపై అమితమైన ప్రేమ గల నీ మేలు కోరి (హితకామ్యయా) నేను చెప్పబోయే అత్యున్నతమైన మాటలను (పరమం వచః) మళ్ళీ ఒకసారి వినుము (భూయ ఏవ శృణు).”
న మే విదుః సురగణాః ప్రభవం న మహర్షయః |
అహమాదిర్హి దేవానాం మహర్షీణాం చ సర్వశః || ౨ ||
నా పుట్టుకను (లేదా ప్రభావాన్ని) దేవతలు కానీ, మహర్షులు కానీ ఎవరూ ఎరుగరు. ఎందుకంటే, దేవతలకు మరియు మహర్షులకు అన్ని విధాలా (సర్వశః) ఆది కారణం (మూలపురుషుడిని) నేనే.
యో మామజమనాదిం చ వేత్తి లోకమహేశ్వరమ్ |
అసమ్మూఢః స మర్త్యేషు సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే || ౩ ||
ఎవరైతే నన్ను పుట్టుక లేనివానిగా (అజమ్), ఆది లేనివానిగా (అనాదిమ్) మరియు సర్వలోకాలకు అధిపతిగా (లోకమహేశ్వరమ్) గుర్తిస్తారో.. మనుష్యులలో అట్టి జ్ఞాని మోహము లేనివాడై (అసమ్మూఢః) సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
బుద్ధిర్జ్ఞానమసమ్మోహః క్షమా సత్యం దమః శమః |
సుఖం దుఃఖం భవోఽభావో భయం చాభయమేవ చ || ౪ ||
బుద్ధి, జ్ఞానం, నిలకడ, క్షమ, సత్యం, ఇంద్రియ నిగ్రహం (దమః), మనో నిగ్రహం (శమః), సుఖదుఃఖాలు, పుట్టుక-గిట్టుకలు, భయం-అభయం, …
అహింసా సమతా తుష్టిస్తపో దానం యశోఽయశః |
భవంతి భావా భూతానాం మత్త ఏవ పృథగ్విధాః || ౫ ||
… అహింస, సమత్వం, తృప్తి, తపస్సు, దానం, కీర్తి-అపకీర్తి – ప్రాణులలో కలిగే ఇటువంటి రకరకాల భావాలన్నీ నా నుండే (మత్త ఏవ) కలుగుతున్నాయి.
మహర్షయః సప్త పూర్వే చత్వారో మనవస్తథా |
మద్భావా మానసా జాతా యేషాం లోక ఇమాః ప్రజాః || ౬ ||
సప్తర్షులు, వారి కంటే ముందున్న నలుగురు బ్రహ్మమానస పుత్రులు (సనకసనందనాదులు) మరియు మనువులు.. వీరంతా నా సంకల్పం వల్లే నా నుండి పుట్టారు. లోకంలోని ప్రజలంతా వీరి సంతానమే.
ఏతాం విభూతిం యోగం చ మమ యో వేత్తి తత్త్వతః |
సోఽవికంపేన యోగేన యుజ్యతే నాత్ర సంశయః || ౭ ||
నా యొక్క ఈ విభూతిని (ఐశ్వర్యాన్ని), యోగ శక్తిని ఎవరైతే యదార్థంగా తెలుసుకుంటారో.. వారు అచంచలమైన (అవికంపేన) భక్తి యోగంతో నన్ను చేరుకుంటారు. ఇందులో సందేహం లేదు.
అహం సర్వస్య ప్రభవో మత్తః సర్వం ప్రవర్తతే |
ఇతి మత్వా భజంతే మాం బుధా భావసమన్వితాః || ౮ ||
సమస్త సృష్టికి మూలం నేనే (అహం సర్వస్య ప్రభవః). అంతా నా వల్లే నడుస్తోంది. ఇలా తెలుసుకున్న జ్ఞానులు (బుధాః) అత్యంత అనురాగంతో, శ్రద్ధతో నన్ను భజిస్తారు.
మచ్చిత్తా మద్గతప్రాణా బోధయంతః పరస్పరమ్ |
కథయంతశ్చ మాం నిత్యం తుష్యంతి చ రమంతి చ || ౯ ||
నా యందే మనస్సు నిలిపిన వారు (మచ్చిత్తాః), నాకే తమ ప్రాణాలను అర్పించిన వారు (మద్గతప్రాణాః).. ఒకరికొకరు నా గురించి బోధించుకుంటూ (బోధయంతః పరస్పరమ్), నిరంతరం నా లీలలను చెప్పుకుంటూ (కథయంతః చ మామ్).. ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిని (తుష్యంతి), ఆనందాన్ని (రమంతి) పొందుతారు.
తేషాం సతతయుక్తానాం భజతాం ప్రీతిపూర్వకమ్ |
దదామి బుద్ధియోగం తం యేన మాముపయాంతి తే || ౧౦ ||
ఎల్లప్పుడూ నా యందే లగ్నమై (సతతయుక్తానామ్), అత్యంత ప్రేమతో (ప్రీతిపూర్వకమ్) నన్ను భజించే వారికి.. నన్ను చేరుకోవడానికి కావలసిన బుద్ధియోగమును (జ్ఞానమును) నేనే ప్రసాదిస్తాను (దదామి).
తేషామేవానుకంపార్థమహమజ్ఞానజం తమః |
నాశయామ్యాత్మభావస్థో జ్ఞానదీపేన భాస్వతా || ౧౧ ||
వారిపై గల కరుణతో (అనుకంపార్థమ్), వారి అంతఃకరణలో ఉండి (ఆత్మభావస్థః).. అజ్ఞానం వల్ల కలిగే చీకటిని (అజ్ఞానజం తమః), ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానదీపంతో (జ్ఞానదీపేన భాస్వతా) నేను నశింపజేస్తాను.
అర్జున ఉవాచ |
పరం బ్రహ్మ పరం ధామ పవిత్రం పరమం భవాన్ |
పురుషం శాశ్వతం దివ్యమాదిదేవమజం విభుమ్ || ౧౨ ||
ఆహుస్త్వామృషయః సర్వే దేవర్షిర్నారదస్తథా |
అసితో దేవలో వ్యాసః స్వయం చైవ బ్రవీషి మే || ౧౩ ||
అర్జునుడు ఇలా పలికాడు: “నీవు పరబ్రహ్మవు (పరం బ్రహ్మ), పరమ ధామమువు మరియు పరమ పవిత్రుడవు. నిన్ను శాశ్వతుడైన దివ్య పురుషుడిగా (పురుషం శాశ్వతం దివ్యం), ఆదిదేవుడిగా, పుట్టుక లేనివానిగా (అజమ్), సర్వవ్యాపిగా (విభుమ్) ఋషులందరూ కొనియాడారు. నారదుడు, అసితుడు, దేవలుడు, వ్యాసుడు కూడా ఇదే చెప్పారు. ఇప్పుడు నీవు స్వయంగా (స్వయం చైవ) నాకు అదే చెబుతున్నావు.”
సర్వమేతదృతం మన్యే యన్మాం వదసి కేశవ |
న హి తే భగవన్ వ్యక్తిం విదుర్దేవా న దానవాః || ౧౪ ||
ఓ కేశవా! నీవు నాకు చెప్పినదంతా సత్యమని (ఋతం మన్యే) నేను నమ్ముతున్నాను. ఓ భగవంతుడా! నీ ఆవిర్భావాన్ని (వ్యక్తిమ్) దేవతలు కానీ, దానవులు కానీ ఎవరూ ఎరుగరు.
స్వయమేవాత్మనాఽఽత్మానం వేత్థ త్వం పురుషోత్తమ |
భూతభావన భూతేశ దేవదేవ జగత్పతే || ౧౫ ||
ఓ పురుషోత్తమా! ప్రాణులను సృష్టించేవాడా (భూతభావన), ప్రాణులకు అధిపతివైనవాడా (భూతేశ), దేవతలకు దేవుడవైనవాడా (దేవదేవ), జగత్ప్రభువా (జగత్పతే)! నిన్ను నీవు మాత్రమే నీ జ్ఞానంతో తెలుసుకోగలవు (స్వయమేవ ఆత్మనా ఆత్మానం వేత్థ).
వక్తుమర్హస్యశేషేణ దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః |
యాభిర్విభూతిభిర్లోకానిమాంస్త్వం వ్యాప్య తిష్ఠసి || ౧౬ ||
నీవు ఏ ఏ దివ్య విభూతుల ద్వారా (దివ్యాః విభూతయః) ఈ లోకాలన్నింటినీ వ్యాపించి ఉన్నావో.. అట్టి నీ విభూతుల గురించి నాకు పూర్తిగా (అశేషేణ) వివరించవలసిందిగా కోరుతున్నాను.
కథం విద్యామహం యోగింస్త్వాం సదా పరిచింతయన్ |
కేషు కేషు చ భావేషు చింత్యోఽసి భగవన్ మయా || ౧౭ ||
ఓ యోగీశ్వరా! నిన్ను నిరంతరం ధ్యానిస్తూ (సదా పరిచింతయన్) నేను ఎలా తెలుసుకోగలను? ఓ భగవంతుడా! ఏ ఏ వస్తువులలో లేదా భావాలలో (కేషు కేషు భావేషు) నిన్ను నేను స్మరించాలి?
విస్తరేణాత్మనో యోగం విభూతిం చ జనార్దన |
భూయః కథయ తృప్తిర్హి శృణ్వతో నాస్తి మేఽమృతమ్ || ౧౮ ||
ఓ జనార్దనా! నీ యోగ శక్తిని, విభూతులను గురించి నాకు మళ్ళీ (భూయః) వివరంగా తెలుపుము. నీ అమృతప్రాయమైన మాటలను (అమృతమ్) వింటుంటే నాకు తృప్తి కలగడం లేదు (అంటే ఇంకా వినాలని ఉంది).
శ్రీభగవానువాచ |
హంత తే కథయిష్యామి దివ్యా హ్యాత్మవిభూతయః |
ప్రాధాన్యతః కురుశ్రేష్ఠ నాస్త్యంతో విస్తరస్య మే || ౧౯ ||
శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఇలా పలికాడు: “ఓ కురుశ్రేష్ఠా! సరే, నా దివ్యమైన విభూతులలో (దివ్యాః ఆత్మవిభూతయః) ముఖ్యమైన వాటిని (ప్రాధాన్యతః) నీకు వివరిస్తాను. ఎందుకంటే నా విభూతుల విస్తారానికి అంతం లేదు (నాస్తి అంతః).
అహమాత్మా గుడాకేశ సర్వభూతాశయస్థితః |
అహమాదిశ్చ మధ్యం చ భూతానామంత ఏవ చ || ౨౦ ||
ఓ గుడాకేశా! సమస్త ప్రాణుల హృదయాలలో నివసించే ఆత్మను నేనే (అహమాత్మా సర్వభూత ఆశయస్థితః). ప్రాణులందరికీ ఆది, మధ్యము మరియు అంతము (ఆదిః మధ్యమ్ అంతః) నేనే.
ఆదిత్యానామహం విష్ణుర్జ్యోతిషాం రవిరంశుమాన్ |
మరీచిర్మరుతామస్మి నక్షత్రాణామహం శశీ || ౨౧ ||
ద్వాదశ ఆదిత్యులలో నేను విష్ణువును. కాంతినిచ్చే జ్యోతులలో కిరణాలు కలిగిన సూర్యుడిని. మరుత్తులలో నేను మరీచిని. నక్షత్రాలలో నేను చంద్రుడిని (శశీ).
వేదానాం సామవేదోఽస్మి దేవానామస్మి వాసవః |
ఇంద్రియాణాం మనశ్చాస్మి భూతానామస్మి చేతనా || ౨౨ ||
వేదాలలో నేను సామవేదాన్ని. దేవతలలో నేను ఇంద్రుడిని (వాసవః). ఐదు ఇంద్రియాలలో నేను మనస్సును. ప్రాణులలో నేను చేతనను (ప్రాణశక్తిని).
రుద్రాణాం శంకరశ్చాస్మి విత్తేశో యక్షరక్షసామ్ |
వసూనాం పావకశ్చాస్మి మేరుః శిఖరిణామహమ్ || ౨౩ ||
ఏకాదశ రుద్రులలో నేను శంకరుడిని. యక్ష రాక్షసులలో నేను కుబేరుడిని (విత్తేశః). అష్ట వసువులలో నేను అగ్నిని (పావకః). శిఖరాలు గల పర్వతాలలో నేను మేరు పర్వతాన్ని.
పురోధసాం చ ముఖ్యం మాం విద్ధి పార్థ బృహస్పతిమ్ |
సేనానీనామహం స్కందః సరసామస్మి సాగరః || ౨౪ ||
ఓ పార్థా! పురోహితులలో ముఖ్యుడైన బృహస్పతిని నేనే అని తెలుసుకో. సేనాధిపతులలో నేను కుమారస్వామిని (స్కందః). జలాశయాలలో నేను సముద్రాన్ని (సాగరః).
మహర్షీణాం భృగురహం గిరామస్మ్యేకమక్షరమ్ |
యజ్ఞానాం జపయజ్ఞోఽస్మి స్థావరాణాం హిమాలయః || ౨౫ ||
మహర్షులలో నేను భృగు మహర్షిని. మాటలలో (శబ్దాలలో) ఏకాక్షరమైన ఓంకారమును. యజ్ఞాలన్నింటిలో నేను జపయజ్ఞాన్ని. కదలని వస్తువులలో (స్థావరాణామ్) నేను హిమాలయ పర్వతాన్ని.
అశ్వత్థః సర్వవృక్షాణాం దేవర్షీణాం చ నారదః |
గంధర్వాణాం చిత్రరథః సిద్ధానాం కపిలో మునిః || ౨౬ ||
వృక్షాలన్నింటిలో నేను రావిచెట్టును (అశ్వత్థః). దేవర్షులలో నేను నారదుడిని. గంధర్వులలో నేను చిత్రరథుడిని. సిద్ధులలో నేను కపిలమునిని.
ఉచ్చైఃశ్రవసమశ్వానాం విద్ధి మామమృతోద్భవమ్ |
ఐరావతం గజేంద్రాణాం నరాణాం చ నరాధిపమ్ || ౨౭ ||
గుర్రాలలో అమృతం కోసం సముద్ర మథనం చేసినప్పుడు పుట్టిన ఉచ్చైఃశ్రవమును. ఏనుగులలో ఐరావతాన్ని. మనుష్యులలో రాజును (నరాధిపమ్) నేనే అని తెలుసుకో.
ఆయుధానామహం వజ్రం ధేనూనామస్మి కామధుక్ |
ప్రజనశ్చాస్మి కందర్పః సర్పాణామస్మి వాసుకిః || ౨౮ ||
ఆయుధాలలో నేను వజ్రాయుధాన్ని. ఆవులలో నేను కామధేనువును. సంతానాన్ని కలిగించే మన్మథుడిని (కందర్పః) నేనే. సర్పాలలో నేను వాసుకిని.
అనంతశ్చాస్మి నాగానాం వరుణో యాదసామహమ్ |
పితౄణామర్యమా చాస్మి యమః సంయమతామహమ్ || ౨౯ ||
నాగులలో నేను శేషనాగును (అనంతః). జలచరాలకు అధిపతియైన వరుణుడిని. పితృదేవతలలో నేను అర్యముడిని. శిక్షించేవారిలో నేను యమధర్మరాజును.
ప్రహ్లాదశ్చాస్మి దైత్యానాం కాలః కలయతామహమ్ |
మృగాణాం చ మృగేంద్రోఽహం వైనతేయశ్చ పక్షిణామ్ || ౩౦ ||
దైత్యులలో (రాక్షసులలో) నేను ప్రహ్లాదుడిని. లెక్కించేవాటిలో నేను కాలాన్ని. జంతువులలో నేను సింహాన్ని (మృగేంద్రః). పక్షులలో నేను గరుత్మంతుడిని (వైనతేయః).
పవనః పవతామస్మి రామః శస్త్రభృతామహమ్ |
ఝషాణాం మకరశ్చాస్మి స్రోతసామస్మి జాహ్నవీ || ౩౧ ||
శుద్ధి చేసేవాటిలో నేను వాయువును (పవనః). ఆయుధాలు ధరించేవారిలో నేను శ్రీరాముడిని. చేపలలో (జలచరాలలో) నేను మొసలిని (మకరః). ప్రవహించే నదులలో నేను గంగానదిని (జాహ్నవీ).
సర్గాణామాదిరంతశ్చ మధ్యం చైవాహమర్జున |
అధ్యాత్మవిద్యా విద్యానాం వాదః ప్రవదతామహమ్ || ౩౨ ||
ఓ అర్జునా! సృష్టికి ఆది, అంతము మరియు మధ్యము నేనే. విద్యలన్నింటిలో మోక్షాన్నిచ్చే అధ్యాత్మ విద్యను. తర్కించేవారిలో సత్యాన్ని నిర్ణయించే వాదాన్ని నేనే.
అక్షరాణామకారోఽస్మి ద్వంద్వః సామాసికస్య చ |
అహమేవాక్షయః కాలో ధాతాహం విశ్వతోముఖః || ౩౩ ||
అక్షరాలలో మొదటిదైన ‘అ’ కారమును. సమాసాలలో ద్వంద్వ సమాసాన్ని. నాశనం లేని కాలాన్ని (మహాకాలము) నేనే. సర్వవ్యాపియైన పోషకుడిని (ధాతా) నేనే.
మృత్యుః సర్వహరశ్చాహముద్భవశ్చ భవిష్యతామ్ |
కీర్తిః శ్రీర్వాక్ చ నారీణాం స్మృతిర్మేధా ధృతిః క్షమా || ౩౪ ||
అందరినీ హరించే మృత్యువును నేనే. ఇకముందు పుట్టబోయే వారికి కారణాన్ని నేనే. స్త్రీలలో (లేదా స్త్రీ శక్తి రూపాలలో) కీర్తి, సంపద (శ్రీ), వాక్కు, స్మృతి, మేధస్సు, ధైర్యం (ధృతి) మరియు క్షమ అనే ఏడు గుణాలు నేనే.
బృహత్సామ తథా సామ్నాం గాయత్రీ ఛందసామహమ్ |
మాసానాం మార్గశీర్షోఽహమృతూనాం కుసుమాకరః || ౩౫ ||
సామవేద మంత్రాలలో బృహత్సామను. ఛందస్సులలో గాయత్రీ ఛందస్సును. నెలలలో మార్గశీర్ష మాసాన్ని. ఋతువులలో పూలు వికసించే వసంత ఋతువును (కుసుమాకరః).
ద్యూతం ఛలయతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్ |
జయోఽస్మి వ్యవసాయోఽస్మి సత్త్వం సత్త్వవతామహమ్ || ౩౬ ||
వంచించేవారిలో జూదాన్ని (ద్యూతమ్). తేజస్సు గలవారిలో తేజస్సును. విజేతలలో విజయాన్ని (జయః). ప్రయత్నించేవారిలో నిశ్చయాన్ని. సాత్విక గుణం గలవారిలో సత్త్వ గుణాన్ని నేనే.
వృష్ణీనాం వాసుదేవోఽస్మి పాండవానాం ధనంజయః |
మునీనామప్యహం వ్యాసః కవీనాముశనా కవిః || ౩౭ ||
వృష్ణి వంశీయులలో వాసుదేవుడిని (శ్రీకృష్ణుడిని). పాండవులలో అర్జునుడిని (ధనంజయః). మునులలో వేదవ్యాసుడిని. కవులలో (విద్వాంసులలో) శుక్రాచార్యుడిని (ఉశనా కవిః).
దండో దమయతామస్మి నీతిరస్మి జిగీషతామ్ |
మౌనం చైవాస్మి గుహ్యానాం జ్ఞానం జ్ఞానవతామహమ్ || ౩౮ ||
శిక్షించేవారిలో దండనను. విజయాన్ని కోరేవారిలో నీతిని. రహస్యాలలో మౌనాన్ని. జ్ఞానులలో జ్ఞానాన్ని నేనే.
యచ్చాపి సర్వభూతానాం బీజం తదహమర్జున |
న తదస్తి వినా యత్ స్యాన్మయా భూతం చరాచరమ్ || ౩౯ ||
ఓ అర్జునా! సమస్త ప్రాణుల ఉత్పత్తికి కారణమైన బీజమును నేనే. ఈ చరాచర సృష్టిలో నా ప్రమేయం లేకుండా (నాతో సంబంధం లేకుండా) ఏ వస్తువు కూడా ఉండదు.
నాంతోఽస్తి మమ దివ్యానాం విభూతీనాం పరంతప |
ఏష తూద్దేశతః ప్రోక్తో విభూతేర్విస్తరో మయా || ౪౦ ||
ఓ పరంతప! నా దివ్య విభూతులకు అంతం లేదు. నేను నీకు వివరించినది నా అనంతమైన విభూతులలో ఒక చిన్న భాగం (ఉదాహరణ) మాత్రమే.
యద్యద్విభూతిమత్ సత్త్వం శ్రీమదూర్జితమేవ వా |
తత్ తదేవావగచ్ఛ త్వం మమ తేజోఽంశసంభవమ్ || ౪౧ ||
ఐశ్వర్యంతో కూడినవి, శోభాయమానమైనవి, శక్తివంతమైనవి ఏ ఏ వస్తువులు ఉన్నాయో.. అవన్నీ నా తేజస్సులోని ఒక చిన్న అంశం నుండి పుట్టినవేనని తెలుసుకో.
అథవా బహునైతేన కిం జ్ఞాతేన తవార్జున |
విష్టభ్యాహమిదం కృత్స్నమేకాంశేన స్థితో జగత్ || ౪౨ ||
ఓ అర్జునా! ఈ వివరాలన్నీ నీకెందుకు? ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే.. ఈ అనంతమైన జగత్తునంతటిని నేను నాలోని ఒక చిన్న అంశతో (ఏకాంశేన) ధరించి, దీనికంతటికీ ఆధారమై ఉన్నాను.
ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే విభూతియోగో నామ దశమోఽధ్యాయః || ౧౦ ||