యమదీపం విశిష్టత : దీపావళి పండుగను మనం మూడు రోజుల పాటుజరుపుకుంటాం. మొదట ధనత్రయోదశి, నరకచతుర్దశి, దీపావళి అమావాస్య. మొదటిరోజైన ధనత్రయోదశి రోజున యమదీపం వెలిగించడం వెనుక ఎంతో ప్రాముఖ్యత దాగి ఉంది.
అకాల మరణం తొలగడానికి:
కుటుంబ సభ్యులకు అకాల మరణం (అనుకోని ప్రమాదాలు లేదా మృత్యువు) కలగకూడదని, మృత్యుదేవత అయిన యమధర్మరాజును ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి దీన్ని పెడతారు.
దీర్ఘాయుష్షు కోసం
కుటుంబ సభ్యులందరూ ఆరోగ్యంగా, సుదీర్ఘ కాలం జీవించాలని కోరుకుంటూ యముడిని ప్రార్థిస్తారు.
భయాల నుండి విముక్తి
మృత్యుభయం, నూతన కష్టాలు తొలగిపోయి ఇంట్లో సుఖశాంతులు, ఐశ్వర్యం వెల్లివిరియాలని నమ్ముతారు.
యముడి ఆశీస్సులు
దక్షిణ దిశకు అధిపతి అయిన యమరాజుకు ఈ దీపం సమర్పించడం ద్వారా ఆయన అనుగ్రహం లభిస్తుంది.
యమదీపం పెట్టే విధానం
- ధనత్రయోదశి రోజు సాయంత్రం లేదా రాత్రి సమయంలో వెలిగిస్తారు.
- ఇంటి ప్రధాన ద్వారానికి వెలుపల (దక్షిణ) వైపునకు దీపం ముఖం ఉండేలా పెడతారు.
- నువ్వుల నూనె లేదా ఆవ నూనెను ఉపయోగిస్తారు.
యమదీపం వెలిగించడం వెనుక పురాణాలలో హేమ మహారాజు కుమారుడి కథ అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. స్కాంద పురాణం ప్రకారం ఈ కథ ప్రచారంలో ఉంది.
యమదీపం వెనుక ఉన్న పురాణ కథ
పూర్వం హేమ అనే రాజు ఉండేవాడు. అతనికి చాలా కాలం తర్వాత ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. జాతక చక్రం రాసిన జ్యోతిష్యులు ఆ బాలుడి జాతకం చూసి ఒక భయంకరమైన నిజాన్ని చెప్పారు. ఆ యువరాజుకు వివాహం జరిగిన నాల్గవ రోజే పాము కాటు వల్ల అకాల మరణం సంభవిస్తుందని హెచ్చరించారు.
ఇది విన్న రాజు చాలా ఆందోళన చెందాడు. అయితే, యువరాజు పెద్దవాడైన తర్వాత ఒక ధైర్యవంతురాలైన రాకుమారి అతని జాతకం గురించి తెలిసి కూడా అతడిని వివాహం చేసుకోవడానికి అంగీకరించింది.
- ఆ నాల్గవ రాత్రి ఏం జరిగింది?
పెళ్లయిన నాల్గవ రోజు (ధనత్రయోదశి తిథి) రానే వచ్చింది. తన భర్తను ఎలాగైనా కాపాడుకోవాలని ఆ యువవధువు ఒక ఉపాయం ఆలోచించింది: - ఆమె తన వద్ద ఉన్న బంగారు, వెండి ఆభరణాలను, నాణేలను అన్నింటినీ తీసి పడకగది ద్వారం ముందు ఒక పెద్ద రాశిగా పోసింది.
- గది చుట్టూ, ప్రవేశ ద్వారం వద్ద ఎటు చూసినా చీకటి లేకుండా అనేక దీపాలను వెలిగించింది.
తన భర్త నిద్రపోకుండా ఉండేందుకు రాత్రంతా కథలు చెబుతూ, మధురమైన పాటలు పాడుతూ కాలం గడిపింది.
యమధర్మరాజు రాక
సరిగ్గా అర్ధరాత్రి సమయానికి, యమధర్మరాజు ఆ యువరాజు ప్రాణాలు తీయడానికి ఒక భయంకరమైన సర్పం (పాము) రూపంలో అక్కడికి వచ్చాడు. కానీ, గది ద్వారం వద్దకు రాగానే అక్కడ వెలుగుతున్న దీపాల కాంతికి, బంగారు ఆభరణాల మెరుపులకు ఆ పాము కళ్ళు మిరుమిట్లు గొలిపాయి. లోపలికి వెళ్లే దారి కనిపించక ఆ పాము ఆ ఆభరణాల రాశి పైనే కూర్చుండిపోయింది. ఆ సమయంలో రాకుమారి పాడుతున్న పాటలు, చెబుతున్న ఆసక్తికరమైన కథలు యముడిని ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ మధురమైన ధ్వనులకు ముగ్ధుడై, తెల్లవార్లూ ఆ కథలను వింటూ అలాగే ఉండిపోయాడు.
యముడి వరప్రసాదం
మరుసటి రోజు ఉదయం సూర్యోదయం అయింది. యువరాజుకు మృత్యువు సంభవించాల్సిన ఆ గండ సమయం దాటిపోయింది. పాము రూపంలో ఉన్న యమధర్మరాజు శాంతించి, ఆ రాకుమారి సమయస్ఫూర్తికి, భర్తపై ఆమెకున్న ప్రేమకు సంతోషించి తన అసలు రూపంలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆ యువరాజుకు దీర్ఘాయుష్షును వరంగా ప్రసాదించి యమలోకానికి తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు.
యమదూతల అభ్యర్థన – యమదీప దానం
మరొక సందర్భంలో యమదూతలు యమధర్మరాజును, “స్వామీ! ఎవరికైనా అకాల మరణం సంభవించినప్పుడు వారి కుటుంబ సభ్యులు పడే రోదనలు చూడలేకపోతున్నాము. దీనికి ఏదైనా సులువైన పరిహారం లేదా?” అని అడిగారు.
అప్పుడు యముడు.. “ఆశ్వయుజ బహుళ త్రయోదశి (ధనత్రయోదశి) రోజు సాయంత్రం ఎవరైతే నా కొరకు ఇంటి బయట దక్షిణ దిశగా ముఖం పెట్టి దీపాన్ని వెలిగించి సమర్పిస్తారో (యమదీపదానం), వారి ఇంట్లో అకాల మరణాలు సంభవించవు. వారికి మృత్యుభయం తొలగిపోతుంది” అని ప్రకటించాడు.
అప్పటి నుండి ప్రతి ఏటా ధనత్రయోదశి రోజున యమదీపం పెట్టే సాంప్రదాయం పురాణోక్తంగా వస్తోంది.
యమదీప శ్లోకం
దీపం వెలిగించి, దానికి నమస్కరిస్తూ ఈ క్రింది శ్లోకాన్ని పఠించాలి:
మృత్యునా పాశదండాభ్యాం కాలేన శ్యామయా సహ |
త్రయోదశ్యాం దీపదానాత్ సూర్యజః ప్రీయతాం మమ ||
“కాలాధిపతి, మృత్యుస్వరూపుడు, చేతిలో పాశము మరియు దండము ధరించినవాడు, శ్యామలా దేవితో (తన శక్తితో) కూడి ఉన్నవాడు మరియు సూర్యపుత్రుడైన ఓ యమధర్మరాజా! ఈ ఆశ్వయుజ త్రయోదశి తిథి నాడు నేను సమర్పిస్తున్న ఈ దీపదానాన్ని స్వీకరించి, నాపై అనుగ్రహం ఉంచి, నన్ను మరియు నా కుటుంబాన్ని రక్షించుగాక.”
యమదీపం పెట్టేటప్పుడు గుర్తుంచుకోవాల్సిన నియమాలు
- సాధారణంగా ఇంటి యజమాని లేదా ఇంట్లోని ప్రధాన స్త్రీ (ఇల్లాలు) ఈ దీపాన్ని పెట్టాలి.
- ఇంటి బయట ఒకే ఒక దీపాన్ని (సాధారణంగా ప్రమిదలో) వెలిగించాలి.
- దీపం యొక్క ముఖం (లేదా వత్తి) కచ్చితంగా దక్షిణ (South) దిశ వైపునకే ఉండాలి. ఎందుకంటే దక్షిణ దిక్కు యముడికి నివాస స్థానం.
- దీపం వెలిగించి, యమధర్మరాజుకు దండం పెట్టుకున్న తర్వాత, తిరిగి ఆ దీపం వైపు చూడకుండా నేరుగా ఇంటి లోపలికి వచ్చేయాలి. కాళ్ళు, చేతులు కడుక్కుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించడం మంచిది.
- దీపాన్ని నేరుగా నేలపై పెట్టకుండా, కింద కొద్దిగా బియ్యం లేదా ధాన్యం రాసి (పీఠంలా చేసి) దానిపై ప్రమిదను ఉంచాలి.
ఈ విధంగా శ్లోకం చదువుతూ భక్తితో యమదీపం పెట్టడం వల్ల కుటుంబంలో అందరికీ ఆయురారోగ్యాలు చేకూరుతాయని నమ్ముతారు.