శ్రీభగవానువాచ |
ఇదం తు తే గుహ్యతమం ప్రవక్ష్యామ్యనసూయవే |
జ్ఞానం విజ్ఞానసహితం యజ్జ్ఞాత్వా మోక్ష్యసేఽశుభాత్ || ౧ ||
శ్రీకృష్ణ భగవానుడు ఇలా పలికాడు: “ఓ అర్జునా! అసూయ లేనివాడవైన (అనసూయవే) నీకు అత్యంత రహస్యమైన (గుహ్యతమమ్) ఈ అనుభవ పూర్వక జ్ఞానాన్ని (జ్ఞానమ్ విజ్ఞానసహితమ్) వివరిస్తాను. దీనిని తెలుసుకుంటే సంసార దుఃఖం అనే అశుభం నుండి నీవు విముక్తి పొందుతావు (మోక్ష్యసే అశుభాత్).
రాజవిద్యా రాజగుహ్యం పవిత్రమిదముత్తమమ్ |
ప్రత్యక్షావగమం ధర్మ్యం సుసుఖం కర్తుమవ్యయమ్ || ౨ ||
ఇది విద్యలన్నింటిలో శ్రేష్ఠమైనది (రాజవిద్యా), రహస్యాలన్నింటిలో గొప్పది (రాజగుహ్యమ్), అత్యంత పవిత్రమైనది. ఇది ప్రత్యక్షంగా అనుభవానికి అందేది (ప్రత్యక్ష అవగమమ్), ధర్మయుక్తమైనది, ఆచరించడానికి చాలా సులభమైనది (సుసుఖమ్ కర్తుమ్) మరియు శాశ్వతమైనది (అవ్యయమ్).
అశ్రద్దధానాః పురుషా ధర్మస్యాస్య పరంతప |
అప్రాప్య మాం నివర్తంతే మృత్యుసంసారవర్త్మని || ౩ ||
ఓ పరంతప! ఈ ధర్మంపై శ్రద్ధ లేని మనుష్యులు (అశ్రద్దధానాః పురుషాః) నన్ను పొందలేరు. వారు మరణంతో కూడిన ఈ సంసార చక్రంలోనే (మృత్యుసంసార వర్త్మని) మళ్ళీ మళ్ళీ తిరుగుతుంటారు.
మయా తతమిదం సర్వం జగదవ్యక్తమూర్తినా |
మత్స్థాని సర్వభూతాని న చాహం తేష్వవస్థితః || ౪ ||
కంటికి కనిపించని నా స్వరూపంతో (అవ్యక్తమూర్తినా) ఈ జగత్తు అంతా నా చేత వ్యాపించబడి ఉంది. సమస్త ప్రాణులూ నా యందే ఉన్నాయి (మత్స్థాని సర్వభూతాని), కానీ నేను వాటిలో లేను (అంటే నేను వాటికి అంటకుండా, స్వతంత్రుడిగా ఉన్నాను).
న చ మత్స్థాని భూతాని పశ్య మే యోగమైశ్వరమ్ |
భూతభృన్న చ భూతస్థో మమాత్మా భూతభావనః || ౫ ||
నిజానికి ఆ ప్రాణులు నాలో లేవు (అంటే అవి నా మాయా సృష్టి మాత్రమే). నా ఈ ఐశ్వర యోగాన్ని (పశ్య మే యోగమ్ ఐశ్వరమ్) చూడు! నేను ప్రాణులను భరించేవాడిని (భూతభృత్), పుట్టించేవాడిని (భూతభావనః), కానీ నేను వాటి యందు చిక్కుకుని లేను.
యథాఽఽకాశస్థితో నిత్యం వాయుః సర్వత్రగో మహాన్ |
తథా సర్వాణి భూతాని మత్స్థానీత్యుపధారయ || ౬ ||
ఆకాశంలో పుట్టి, అంతటా సంచరించే గొప్ప వాయువు (వాయుః సర్వత్రగః) ఎల్లప్పుడూ ఆకాశంలోనే ఉన్నట్లు.. సమస్త ప్రాణులూ నా యందే ఉన్నాయని తెలుసుకో (మత్స్థానీతి ఉపధారయ).”
సర్వభూతాని కౌంతేయ ప్రకృతిం యాంతి మామికామ్ |
కల్పక్షయే పునస్తాని కల్పాదౌ విసృజామ్యహమ్ || ౭ ||
ఓ కౌంతేయా! కల్పాంతంలో (ప్రళయ కాలంలో) సమస్త ప్రాణులూ నా ప్రకృతిలో లీనమవుతాయి. మళ్ళీ కల్పం ప్రారంభంలో (కల్పాదౌ) వాటిని నేనే సృష్టిస్తాను (విసృజామి అహమ్).
ప్రకృతిం స్వామవష్టభ్య విసృజామి పునః పునః |
భూతగ్రామమిమం కృత్స్నమవశం ప్రకృతేర్వశాత్ || ౮ ||
నా ప్రకృతిని ఆధారంగా చేసుకుని, ప్రకృతి స్వభావానికి లోబడి వివశులై ఉన్న (అవశమ్) ఈ ప్రాణి సమూహాన్ని నేను మాటిమాటికీ సృష్టిస్తూనే ఉంటాను.
న చ మాం తాని కర్మాణి నిబధ్నంతి ధనంజయ |
ఉదాసీనవదాసీనమసక్తం తేషు కర్మసు || ౯ ||
ఓ ధనంజయా! ఆ సృష్టి, లయ కర్మలు నన్ను బంధించవు (న నిబధ్నంతి). ఎందుకంటే నేను ఆ కర్మల యందు ఆసక్తి లేనివాడినై (అసక్తమ్), తటస్థుడిలా (ఉదాసీనుడిలా) ఉంటాను.
మయాధ్యక్షేణ ప్రకృతిః సూయతే సచరాచరమ్ |
హేతునానేన కౌంతేయ జగద్విపరివర్తతే || ౧౦ ||
ఓ కౌంతేయా! నా అధ్యక్షతన (నా పర్యవేక్షణలో) ప్రకృతి.. చర (కదిలేవి), అచర (కదలనివి) ప్రాణులతో కూడిన ఈ జగత్తును పుట్టిస్తోంది. ఈ కారణం చేతనే (హేతునా అనేన) ఈ జగత్తు మాటిమాటికీ మారుతూ ఉంటుంది.
అవజానంతి మాం మూఢా మానుషీం తనుమాశ్రితమ్ |
పరం భావమజానంతో మమ భూతమహేశ్వరమ్ || ౧౧ ||
నేను మనుష్య రూపం ధరించినప్పుడు (మానుషీం తనుమ్ ఆశ్రితమ్), మూఢులు నన్ను తక్కువగా చూస్తారు. సమస్త ప్రాణులకు నేనే మహేశ్వరుడిననే (భూత మహేశ్వరమ్) నా పరమ తత్త్వాన్ని వారు గుర్తించలేరు.
మోఘాశా మోఘకర్మాణో మోఘజ్ఞానా విచేతసః |
రాక్షసీమాసురీం చైవ ప్రకృతిం మోహినీం శ్రితాః || ౧౨ ||
వివేకం లేని వారు (విచేతసః).. వృధా కోరికలు (మోఘాశా), వ్యర్థమైన పనులు, వ్యర్థమైన జ్ఞానం కలిగి ఉండి.. మోహాన్ని కలిగించే రాక్షస, అసుర స్వభావాలను (రాక్షసీం ఆసురీం ప్రకృతిమ్) ఆశ్రయించి ఉంటారు.
మహాత్మానస్తు మాం పార్థ దైవీం ప్రకృతిమాశ్రితాః |
భజంత్యనన్యమనసో జ్ఞాత్వా భూతాదిమవ్యయమ్ || ౧౩ ||
కానీ ఓ పార్థా! దైవీ గుణాలను ఆశ్రయించిన మహాత్ములు.. నన్ను సర్వభూతాలకు మూలకారణంగా, నాశనం లేనివానిగా (భూతాదిమ్ అవ్యయమ్) తెలుసుకుని, అనన్యమైన మనస్సుతో నన్నే భజిస్తారు.
సతతం కీర్తయంతో మాం యతంతశ్చ దృఢవ్రతాః |
నమస్యంతశ్చ మాం భక్త్యా నిత్యయుక్తా ఉపాసతే || ౧౪ ||
అట్టి మహాత్ములు ఎల్లప్పుడూ నా నామాలను కీర్తిస్తూ (సతతం కీర్తయంతః), దృఢమైన నిశ్చయంతో ప్రయత్నిస్తూ, నాకు నమస్కరిస్తూ, అత్యంత భక్తితో నిరంతరం నన్నే ఉపాసిస్తారు.
జ్ఞానయజ్ఞేన చాప్యన్యే యజంతో మాముపాసతే |
ఏకత్వేన పృథక్త్వేన బహుధా విశ్వతోముఖమ్ || ౧౫ ||
మరికొందరు జ్ఞానయజ్ఞం ద్వారా నన్ను ఆరాధిస్తారు. వారు నన్ను ఏకత్వ భావంతో (నేనే అంతా అని), మరికొందరు పృథక్త్వ భావంతో (నేను వేరు-భగవంతుడు వేరు అని), ఇంకొందరు విశ్వరూపుడనైన నన్ను అనేక రూపాలలో కొలుస్తారు.
అహం క్రతురహం యజ్ఞః స్వధాహమహమౌషధమ్ |
మంత్రోఽహమహమేవాజ్యమహమగ్నిరహం హుతమ్ || ౧౬ ||
శ్రౌత యజ్ఞము (క్రతుః) నేనే. స్మార్త యజ్ఞము (యజ్ఞః) నేనే. పితృదేవతలకు ఇచ్చే అన్నము (స్వధా) నేనే. ఔషధము నేనే. మంత్రము నేనే. ఆజ్యము (నెయ్యి) నేనే. అగ్ని నేనే. హోమము చేసే క్రియ (హుతమ్) కూడా నేనే.
పితాహమస్య జగతో మాతా ధాతా పితామహః |
వేద్యం పవిత్రమోంకార ఋక్ సామ యజురేవ చ || ౧౭ ||
ఈ జగత్తుకు తండ్రిని (పితా), తల్లిని (మాతా), పోషకుడిని (ధాతా) మరియు తాతను (పితామహః) నేనే. తెలుసుకోదగిన పరమ పవిత్రమైన వస్తువును, ఓంకారమును (ఓంకారః) మరియు ఋక్, సామ, యజుర్వేదాలను కూడా నేనే.
గతిర్భర్తా ప్రభుః సాక్షీ నివాసః శరణం సుహృత్ |
ప్రభవః ప్రళయః స్థానం నిధానం బీజమవ్యయమ్ || ౧౮ ||
పరమ గతిని, భరించేవాడిని (భర్తా), ప్రభువును, సాక్షిని, అందరికీ నివాస స్థానమును, శరణు జొచ్చదగిన వాడిని, నిష్కపటమైన మిత్రుడిని (సుహృత్) నేనే. సృష్టికి మూలము, లయము, ఆధారం, నిధి మరియు నాశనం లేని బీజము (బీజమవ్యయమ్) కూడా నేనే.
తపామ్యహమహం వర్షం నిగృహ్ణామ్యుత్సృజామి చ |
అమృతం చైవ మృత్యుశ్చ సదసచ్చాహమర్జున || ౧౯ ||
నేనే సూర్యుడినై తపింపజేస్తాను. నేనే వర్షాన్ని ఆపుతాను (నిగృహ్ణామి) మరియు కురిపిస్తాను (ఉత్సృజామి). ఓ అర్జునా! అమృతము నేనే, మృత్యువు నేనే. సత్ (ఉన్నది/నిత్యం) మరియు అసత్ (లేనిది/అనిత్యం) అన్నీ నేనే.
త్రైవిద్యా మాం సోమపాః పూతపాపా
యజ్ఞైరిష్ట్వా స్వర్గతిం ప్రార్థయంతే |
తే పుణ్యమాసాద్య సురేంద్రలోక-
-మశ్నంతి దివ్యాన్ దివి దేవభోగాన్ || ౨౦ ||
మూడు వేదాలను అభ్యసించిన వారు (త్రైవిద్యాః), యజ్ఞ శేషమైన సోమరసాన్ని త్రాగి పాపాలను కడిగివేసుకున్న వారు (సోమపాః పూతపాపాః).. నన్ను యజ్ఞాల ద్వారా పూజించి స్వర్గలోక ప్రాప్తిని కోరుకుంటారు. అట్టి వారు తమ పుణ్యఫలంగా ఇంద్రలోకాన్ని (సురేంద్రలోకమ్) చేరుకుని, అక్కడ దేవతలు అనుభవించే దివ్యమైన భోగాలను అనుభవిస్తారు.
తే తం భుక్త్వా స్వర్గలోకం విశాలం
క్షీణే పుణ్యే మర్త్యలోకం విశంతి |
ఏవం త్రయీధర్మమనుప్రపన్నా
గతాగతం కామకామా లభంతే || ౨౧ ||
వారు ఆ విశాలమైన స్వర్గలోక సుఖాలను అనుభవించి, తమ పుణ్యం క్షీణించగానే (క్షీణే పుణ్యే).. తిరిగి ఈ మర్త్యలోకంలో (భూమిపై) ప్రవేశిస్తారు. ఈ విధంగా వేదోక్త కర్మలను అనుసరిస్తూ, కోరికలతో ఉండేవారు (కామకామాః) జనన మరణాలనే రాకపోకలను (గతాగతమ్) పొందుతుంటారు (అంటే వీరికి మోక్షం లభించదు).
అనన్యాశ్చింతయంతో మాం యే జనాః పర్యుపాసతే |
తేషాం నిత్యాభియుక్తానాం యోగక్షేమం వహామ్యహమ్ || ౨౨ ||
వేరే చింతన లేకుండా (అనన్యాః), నన్నే ధ్యానిస్తూ (చింతయంతః) ఏ జనులైతే ఉపాసిస్తారో.. అట్టి నా యందే ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నమై ఉండేవారి (నిత్యాభియుక్తానామ్) యొక్క యోగక్షేమాలను (లేనిదానిని సమకూర్చడం, ఉన్నదానిని రక్షించడం) నేనే స్వయంగా వహిస్తాను (వహామ్యహమ్).
యేఽప్యన్యదేవతా భక్తా యజంతే శ్రద్ధయాన్వితాః |
తేఽపి మామేవ కౌంతేయ యజంత్యవిధిపూర్వకమ్ || ౨౩ ||
ఓ కౌంతేయా! ఇతర దేవతలను శ్రద్ధతో కొలిచే భక్తులు (అన్యదేవతా భక్తాః) కూడా నిజానికి నన్నే పూజిస్తున్నారు. కానీ ఆ పూజ శాస్త్రోక్తమైన పద్ధతిలో జరగడం లేదు (అవిధిపూర్వకమ్).
అహం హి సర్వయజ్ఞానాం భోక్తా చ ప్రభురేవ చ |
న తు మామభిజానంతి తత్త్వేనాతశ్చ్యవంతి తే || ౨౪ ||
సమస్త యజ్ఞాలకు భోక్తను (అనుభవించేవాడిని) మరియు ప్రభువును నేనే. కానీ వారు నన్ను యదార్థంగా (తత్త్వేన) తెలుసుకోలేకపోతున్నారు, అందుకే వారు తిరిగి జన్మమృత్యు చక్రంలో పడిపోతున్నారు (చ్యవంతి).
యాంతి దేవవ్రతా దేవాన్ పితౄన్ యాంతి పితృవ్రతాః |
భూతాని యాంతి భూతేజ్యా యాంతి మద్యాజినోఽపి మామ్ || ౨౫ ||
దేవతలను పూజించేవారు దేవతలను చేరుకుంటారు. పితృదేవతలను ఆరాధించేవారు పితృలోకానికి వెళ్తారు. భూతప్రేతాలను పూజించేవారు వాటినే చేరుకుంటారు. కానీ నన్ను పూజించే నా భక్తులు (మద్యాజినః) నన్నే చేరుకుంటారు.
పత్రం పుష్పం ఫలం తోయం యో మే భక్త్యా ప్రయచ్ఛతి |
తదహం భక్త్యుపహృతమశ్నామి ప్రయతాత్మనః || ౨౬ ||
ఎవరైతే నాకు ఒక ఆకును (పత్రమ్), ఒక పువ్వును (పుష్పమ్), ఒక పండును (ఫలమ్) లేదా కొంచెం నీటిని (తోయమ్) భక్తితో అర్పిస్తారో.. అట్టి పరిశుద్ధాత్ముడు (ప్రయతాత్మనః) భక్తితో ఇచ్చిన దానిని నేను ప్రీతితో స్వీకరిస్తాను (అశ్నామి).
యత్ కరోషి యదశ్నాసి యజ్జుహోషి దదాసి యత్ |
యత్ తపస్యసి కౌంతేయ తత్ కురుష్వ మదర్పణమ్ || ౨౭ ||
ఓ కౌంతేయా! నీవు ఏ పని చేసినా (యత్ కరోషి), ఏమి తిన్నా, ఏ హోమం చేసినా, ఏమి దానం ఇచ్చినా, ఏ తపస్సు చేసినా.. వాటన్నింటినీ నాకు అర్పణగా చేయు (మదర్పణమ్ కురుష్వ).
శుభాశుభఫలైరేవం మోక్ష్యసే కర్మబంధనైః |
సంన్యాసయోగయుక్తాత్మా విముక్తో మాముపైష్యసి || ౨౮ ||
ఈ విధంగా సర్వకర్మలను నాకు అర్పించడం ద్వారా, పుణ్యపాప రూపాలైన కర్మ బంధాల నుండి (కర్మబంధనైః) నీవు విముక్తి పొందుతావు. అట్టి సంన్యాసయోగంతో కూడిన మనస్సు కలవాడవై నన్ను చేరుకుంటావు.
సమోఽహం సర్వభూతేషు న మే ద్వేష్యోఽస్తి న ప్రియః |
యే భజంతి తు మాం భక్త్యా మయి తే తేషు చాప్యహమ్ || ౨౯ ||
సమస్త ప్రాణుల యందు నేను సమంగా ఉంటాను. నాకు ద్వేషించదగిన వాడు కానీ, అత్యంత ప్రియమైన వాడు కానీ ఎవరూ లేరు. కానీ ఎవరు నన్ను భక్తితో భజిస్తారో.. వారు నాలో ఉంటారు, నేను వారిలో ఉంటాను.
అపి చేత్ సుదురాచారో భజతే మామనన్యభాక్ |
సాధురేవ స మంతవ్యః సమ్యగ్వ్యవసితో హి సః || ౩౦ ||
అత్యంత దుర్మార్గుడైనప్పటికీ (సుదురాచారః) ఒకడు వేరే చింతన లేకుండా నన్నే ఆశ్రయిస్తే.. అతడిని సాధువుగానే భావించాలి. ఎందుకంటే అతడు సరైన నిశ్చయంతో (సమ్యగ్వ్యవసితః) నా వైపు అడుగు వేశాడు.
క్షిప్రం భవతి ధర్మాత్మా శశ్వచ్ఛాంతిం నిగచ్ఛతి |
కౌంతేయ ప్రతి జానీహి న మే భక్తః ప్రణశ్యతి || ౩౧ ||
ఓ కౌంతేయా! అట్టివాడు (నన్ను ఆశ్రయించిన దురాచారి కూడా) త్వరలోనే (క్షిప్రమ్) ధర్మాత్ముడిగా మారిపోతాడు మరియు శాశ్వతమైన శాంతిని (శశ్వత్ శాంతిమ్) పొందుతాడు. నా భక్తుడు ఎన్నటికీ నశించిపోడు (న మే భక్తః ప్రణశ్యతి) అని నీవు గట్టిగా చాటి చెప్పు.
మాం హి పార్థ వ్యపాశ్రిత్య యేఽపి స్యుః పాపయోనయః |
స్త్రియో వైశ్యాస్తథా శూద్రాస్తేఽపి యాంతి పరాం గతిమ్ || ౩౨ ||
ఓ పార్థా! నన్ను ఆశ్రయించిన వారు (వ్యపాశ్రిత్య) ఎవరైనా సరే.. వారు పాపపు పుట్టుక గలవారైనా, స్త్రీలైనా, వైశ్యులైనా, శూద్రులైనా సరే.. వారందరూ పరమ గతిని (మోక్షాన్ని) పొందుతారు.
కిం పునర్బ్రాహ్మణాః పుణ్యా భక్తా రాజర్షయస్తథా |
అనిత్యమసుఖం లోకమిమం ప్రాప్య భజస్వ మామ్ || ౩౩ ||
ఇక పవిత్రులైన బ్రాహ్మణుల గురించి, భక్తులైన రాజర్షుల గురించి చెప్పేదేముంది? (వారు తప్పక మోక్షం పొందుతారు). కాబట్టి, అనిత్యమైన (అనిత్యమ్), సుఖం లేని (అసుఖమ్) ఈ లోకాన్ని పొందిన నీవు.. నన్నే నిరంతరం భజించు (భజస్వ మామ్).
మన్మనా భవ మద్భక్తో మద్యాజీ మాం నమస్కురు |
మామేవైష్యసి యుక్త్వైవమాత్మానం మత్పరాయణః || ౩౪ ||
నీ మనస్సును నా యందే నిలుపుము (మన్మనా భవ). నా భక్తుడవు కమ్ము (మద్భక్తః). నన్నే పూజించుము (మద్యాజీ). నాకు నమస్కరించుము (మాం నమస్కురు). ఈ విధంగా నన్నే పరమ గతిగా భావించి (మత్పరాయణః), నీ ఆత్మను నా యందే లగ్నం చేస్తే.. నిశ్చయంగా నన్నే చేరుకుంటావు.
ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగో నామ నవమోఽధ్యాయః || ౯ ||