శ్రీమద్భగవద్గీత : 16వఅధ్యాయం – దైవాసురసంపద్విభాగయోగం
శ్రీభగవానువాచ |
అభయం సత్త్వసంశుద్ధిర్జ్ఞానయోగవ్యవస్థితిః |
దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయస్తప ఆర్జవమ్ || ౧ ||
శ్రీ భగవానుడు పలికెను: ఓ భారతా! దైవీ గుణాలతో పుట్టిన వారిలో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి: భయం లేకపోవటం (అభయం), అంతఃకరణ శుద్ధి, జ్ఞానయోగంలో స్థిరంగా ఉండటం, దానగుణం, ఇంద్రియ నిగ్రహం (దమము), యజ్ఞం, వేదాధ్యయనం (స్వాధ్యాయం), తపస్సు, నిష్కపటమైన ప్రవర్తన (ఆర్జవము)…
అహింసా సత్యమక్రోధస్త్యాగః శాంతిరపైశునమ్ |
దయా భూతేష్వలోలుప్త్వం మార్దవం హ్రీరచాపలమ్ || ౨ ||
… అహింస, సత్యం, కోపం లేకపోవటం (అక్రోధము), త్యాగబుద్ధి, శాంతి, చాడీలు చెప్పకపోవటం, ప్రాణుల పట్ల దయ, లోభం లేకపోవటం, మృదు స్వభావం, సిగ్గు (తప్పు చేయడానికి భయపడటం), చంచలత్వం లేకపోవటం…
తేజః క్షమా ధృతిః శౌచమద్రోహో నాతిమానితా |
భవంతి సంపదం దైవీమభిజాతస్య భారత || ౩ ||
… తేజస్సు, క్షమ, ధైర్యం (ధృతి), బాహ్య-అంతర శుద్ధి, ఎవరికీ ద్రోహం చేయకపోవటం మరియు అతిగా గర్వించకపోవటం.
దంభో దర్పోఽభిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ |
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ || ౪ ||
ఓ పార్థా! ఆసురీ గుణాలతో పుట్టిన వారిలో ఈ లక్షణాలు ఉంటాయి: డంబం (గొప్పలు చెప్పుకోవటం), గర్వం, అభిమానం (అహంకారం), కోపం, కఠినంగా మాట్లాడటం (పారుష్యము) మరియు అజ్ఞానము.
దైవీ సంపద్విమోక్షాయ నిబంధాయాసురీ మతా |
మా శుచః సంపదం దైవీమభిజాతోఽసి పాండవ || ౫ ||
దైవీ సంపద మోక్షానికి దారితీస్తుంది. ఆసురీ సంపద బంధనానికి (సంసారంలో చిక్కుకోవడానికి) కారణమవుతుంది. ఓ పాండవా! నీవు బాధపడకు, ఎందుకంటే నీవు దైవీ సంపదతోనే జన్మించావు.
ద్వౌ భూతసర్గౌ లోకేఽస్మిన్ దైవ ఆసుర ఏవ చ |
దైవో విస్తరశః ప్రోక్త ఆసురం పార్థ మే శృణు || ౬ ||
ఈ లోకంలో ప్రాణుల సృష్టి రెండు రకాలుగా ఉంటుంది – ఒకటి దైవము, రెండు ఆసురము. దైవీ స్వభావం గురించి వివరంగా చెప్పాను. ఇప్పుడు ఆసుర స్వభావం గురించి నా నుండి విను.
ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ జనా న విదురాసురాః |
న శౌచం నాపి చాచారో న సత్యం తేషు విద్యతే || ౭ ||
ఆసురీ స్వభావం గలవారికి ఏ పని చేయాలో (ప్రవృత్తి), ఏ పని మానుకోవాలో (నివృత్తి) తెలియదు. వారిలో శుచి ఉండదు, మంచి ఆచరణ ఉండదు, సత్యం అసలే ఉండదు.
అసత్యమప్రతిష్ఠం తే జగదాహురనీశ్వరమ్ |
అపరస్పరసంభూతం కిమన్యత్ కామహైతుకమ్ || ౮ ||
ఆసుర స్వభావం కలవారు – “ఈ జగత్తు సత్యం కాదు, దీనికి ఎటువంటి ఆధారం లేదు, దీనిని నడిపించే దేవుడు లేడు (అనీశ్వరమ్). ఇది కేవలం స్త్రీ పురుషుల కలయిక వల్ల పుట్టింది, కామమే దీనికి మూలం” అని అంటారు.
ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య నష్టాత్మానోఽల్పబుద్ధయః |
ప్రభవంత్యుగ్రకర్మాణః క్షయాయ జగతోఽహితాః || ౯ ||
ఇటువంటి తప్పుడు దృష్టిని కలిగి ఉండటం వల్ల, ఆ అల్పబుద్ధి గలవారు తమ ఆత్మను తామే నశింపజేసుకుంటారు. వారు క్రూరమైన పనులు చేస్తూ, లోకానికి హాని కలిగిస్తూ, జగత్తు వినాశనం కోసం పుడతారు.
కామమాశ్రిత్య దుష్పూరం దంభమానమదాన్వితాః |
మోహాద్గృహీత్వాసద్గ్రాహాన్ ప్రవర్తంతేఽశుచివ్రతాః || ౧౦ ||
వారు ఎన్నటికీ తీరని కోరికలను (కామము) ఆశ్రయించి, డంబం, గర్వం, మదంతో నిండి ఉంటారు. మోహం వల్ల తప్పుడు సిద్ధాంతాలను తలకెక్కించుకుని, అపవిత్రమైన పనులు చేస్తూ లోకంలో తిరుగుతుంటారు.
చింతామపరిమేయాం చ ప్రలయాంతాముపాశ్రితాః |
కామోపభోగపరమా ఏతావదితి నిశ్చితాః || ౧౧ ||
ఆసుర స్వభావం గలవారు మరణం వరకు ముగియని, అపరిమితమైన చింతలను ఆశ్రయించి ఉంటారు. ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించడమే జీవిత పరమావధి అని వారు గట్టిగా నమ్ముతారు.
ఆశాపాశశతైర్బద్ధాః కామక్రోధపరాయణాః |
ఈహంతే కామభోగార్థమన్యాయేనార్థసంచయాన్ || ౧౨ ||
వందలాది ఆశలనే పాశాల (తాళ్ల) చేత బంధించబడి, కామక్రోధాలకు బానిసలై, తమ ఇంద్రియ తృప్తి కోసం అన్యాయ మార్గాల ద్వారా ధన సంపాదనకు ప్రయత్నిస్తారు.
ఇదమద్య మయా లబ్ధమిమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ |
ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్ || ౧౩ ||
వారి మనసులో నిరంతరం ఇలాంటి ఆలోచనలే ఉంటాయి: “ఈరోజు ఈ లాభం పొందుతాను, రేపు ఆ కోరికను తీర్చుకుంటాను.”, “నా దగ్గర ఇంత ధనం ఉంది, భవిష్యత్తులో ఇంకా వస్తుంది.”
అసౌ మయా హతః శత్రుర్హనిష్యే చాపరానపి |
ఈశ్వరోఽహమహం భోగీ సిద్ధోఽహం బలవాన్ సుఖీ || ౧౪ ||
“ఈ శత్రువును చంపేశాను, మిగిలిన వారిని కూడా అంతం చేస్తాను.”, “నేనే ఈశ్వరుడిని, నేనే భోగిని, నేనే సర్వ సిద్ధులు కలవాడిని, నేనే బలవంతుడిని మరియు సుఖవంతుడిని.”
ఆఢ్యోఽభిజనవానస్మి కోఽన్యోఽస్తి సదృశో మయా |
యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్య ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః || ౧౫ ||
“నేను గొప్ప ధనవంతుడిని, ఉన్నత వంశీయుడిని; నాకంటే గొప్పవాడు ఎవడు? నేను యజ్ఞాలు చేస్తాను (పేరు కోసం), దానాలిస్తాను, ఆనందిస్తాను.” ఇలా వారు అజ్ఞానంతో భ్రమించి ఉంటారు.
అనేకచిత్తవిభ్రాంతా మోహజాలసమావృతాః |
ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతంతి నరకేఽశుచౌ || ౧౬ ||
అనేక రకాల ఆలోచనలతో కలవరపడి, మోహమనే వలలో చిక్కుకొని, ఇంద్రియ భోగాల యందే మునిగిపోయి… అటువంటి వారు చివరకు అత్యంత అపవిత్రమైన నరకంలో పడతారు.
ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః |
యజంతే నామయజ్ఞైస్తే దంభేనావిధిపూర్వకమ్ || ౧౭ ||
తమను తామే పొగుడుకుంటూ, గర్వంతో, ధన మదంతో నిండిపోయి… వారు శాస్త్ర విధిని పక్కన పెట్టి, కేవలం సమాజంలో పేరు కోసం ‘నామ యజ్ఞాలు’ (డాంబిక పూజలు) చేస్తారు.
అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః |
మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషంతోఽభ్యసూయకాః || ౧౮ ||
అహంకారం, బలం, గర్వం, కామ క్రోధాలను ఆశ్రయించి, తమ శరీరంలోనూ మరియు ఇతరుల శరీరాలలోనూ అంతర్యామిగా ఉన్న నన్ను (పరమాత్మను) ద్వేషిస్తూ, అసూయతో ప్రవర్తిస్తారు.
తానహం ద్విషతః క్రూరాన్ సంసారేషు నరాధమాన్ |
క్షిపామ్యజస్రమశుభానాసురీష్వేవ యోనిషు || ౧౯ ||
అటువంటి ద్వేషించే క్రూరులను, పాపాత్ములను, నరాధములను నేను సంసార చక్రంలో ఎల్లప్పుడూ అశుభకరమైన ఆసుర యోనులలోనే (నీచ జన్మలలోనే) పడేస్తాను.
ఆసురీం యోనిమాపన్నా మూఢా జన్మని జన్మని |
మామప్రాప్యైవ కౌంతేయ తతో యాంత్యధమాం గతిమ్ || ౨౦ ||
ఓ కౌంతేయా! అటువంటి ఆసుర జన్మలను పొందిన మూఢులు జన్మజన్మలకూ నన్ను చేరుకోలేక, అంతకంతకూ మరింత అధమ గతిని పొందుతారు.
త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః |
కామః క్రోధస్తథా లోభస్తస్మాదేతత్ త్రయం త్యజేత్ || ౨౧ ||
ఆత్మను అధోగతి పాలు చేసే నరక ద్వారాలు మూడు: 1. కామము (కోరిక), 2. క్రోధము (కోపం), 3. లోభము (అత్యాశ/పిసినారితనం). ఇవి మనిషిని నిలువునా ముంచేస్తాయి కాబట్టి, ప్రతి ఒక్కరూ ఈ మూడింటిని ఖచ్చితంగా వదిలిపెట్టాలి.
ఏతైర్విముక్తః కౌంతేయ తమోద్వారైస్త్రిభిర్నరః |
ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయస్తతో యాతి పరాం గతిమ్ || ౨౨ ||
ఓ కౌంతేయా! ఈ మూడు తమో ద్వారాల (అజ్ఞాన ద్వారాల) నుండి విముక్తుడైన మనిషి, తన ఆత్మ శ్రేయస్సు కోసం ప్రయత్నిస్తాడు. తద్వారా అతడు పరమ గతిని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు. ఈ మూడు దుర్గుణాలు లేని మనస్సుతో చేసే సాధన మాత్రమే భగవంతుని చేరువ చేస్తుంది.
యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకారతః |
న స సిద్ధిమవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్ || ౨౩ ||
ఎవడైతే శాస్త్రాలలో చెప్పబడిన నియమాలను (విధులను) పక్కన పెట్టి, కేవలం తన కోరికల ప్రేరణతో ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తాడో… అటువంటి వాడు జీవితంలో సిద్ధిని (లక్ష్యాన్ని) పొందలేడు, సుఖాన్ని అనుభవించలేడు మరియు పరమ గతిని (మోక్షాన్ని) అస్సలు సాధించలేడు.
తస్మాచ్ఛాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్థితౌ |
జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి || ౨౪ ||
కాబట్టి అర్జునా! ఏ పని చేయదగినది, ఏ పని చేయకూడనిది అని నిర్ణయించుకోవడానికి నీకు శాస్త్రమే ప్రమాణం. శాస్త్రోక్తంగా చెప్పబడిన విధివిధానాలను తెలుసుకుని, ఈ లోకంలో నీ కర్తవ్య కర్మలను ఆచరించడం నీకు తగిన పని.
ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే దైవాసురసమ్పద్విభాగయోగో నామ షోడశోఽధ్యాయః || ౧౬ ||