ఈ వీడియోలో మీరు శ్రీమద్భగవద్గీతలొని తృతీయ అధ్యాయం అయిన కర్మయోగం లోని 43 శ్లోకాలు చదువుకుంటూ ఛాంటింగ్ చేయవచ్చు. అవే శ్లోకాలు ఇక్కడ తాత్పర్యాలతో సహా ఇవ్వడం జరిగింది. వాటిని ఈ వీడియో సహాయంతో కరెక్టుగా ఛాంటింగ్ చేసుకోవచ్చు.
అర్జున ఉవాచ |
జ్యాయసీ చేత్ కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన |
తత్ కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ || ౧ ||
అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: “ఓ జనార్దనా! కర్మ కంటే జ్ఞానమే శ్రేష్ఠమని నీ అభిప్రాయమైతే, మరి నన్ను ఈ ఘోరమైన యుద్ధ కర్మలో ఎందుకు ప్రేరేపిస్తున్నావు కేశవా?”
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే |
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ || ౨ ||
నీవు చెప్పే పరస్పర విరుద్ధమైన మాటల వల్ల (ఒకసారి జ్ఞానం, ఒకసారి కర్మ) నా బుద్ధి భ్రమకు లోనవుతోంది. కాబట్టి నేను శ్రేయస్సు పొందేందుకు నిశ్చయమైన ఒకే ఒక మార్గాన్ని నాకు చెప్పు.
శ్రీభగవానువాచ |
లోకేఽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయానఘ |
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ || ౩ ||
శ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: “ఓ నిష్పాపుడవైన అర్జునా! ఈ లోకంలో రెండు రకాల మార్గాలు ఉన్నాయని నేను ముందే చెప్పాను. ఒకటి సాంఖ్యులకు (జ్ఞానులకు) ‘జ్ఞాన యోగం’, రెండవది యోగులకు ‘కర్మ యోగం’.”
న కర్మణామనారంభాన్నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే |
న చ సంన్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి || ౪ ||
కర్మలను ప్రారంభించకుండా ఉండటం వల్ల మాత్రమే ఎవరికీ నిష్కర్మ స్థితి (మోక్షం) లభించదు. అలాగే కేవలం కర్మలను వదిలివేసినంత మాత్రాన (సన్న్యాసం వల్ల) సిద్ధి లభించదు.
న హి కశ్చిత్ క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ |
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః || ౫ ||
ఏ ఒక్కడూ కూడా ఒక్క క్షణం కూడా కర్మ చేయకుండా ఉండలేడు. ఎందుకంటే ప్రకృతి సిద్ధమైన మూడు గుణాల (సత్వ, రజో, తమో) చేత ప్రతి ఒక్కడూ ఏదో ఒక కర్మ చేసేలా ప్రేరేపించబడతాడు.
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ |
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే || ౬ ||
కర్మేంద్రియాలను (చేతులు, కాళ్ళు మొదలైనవి) అదుపులో ఉంచుకుని, మనస్సులో మాత్రం విషయ సుఖాలను స్మరించేవాడు మూఢాత్ముడు. వాడు ‘మిథ్యాచారుడు’ (కపట వేషధారి) అని పిలవబడతాడు.
యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేఽర్జున |
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే || ౭ ||
ఓ అర్జునా! ఎవరైతే తన మనస్సుతో ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్మేంద్రియాల ద్వారా కర్మ యోగాన్ని ఆచరిస్తారో, వారే శ్రేష్ఠులు.
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః |
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః || ౮ ||
నీవు శాస్త్ర సమ్మతమైన కర్మలను చేయి. కర్మ చేయకుండా ఉండటం కంటే కర్మ చేయడమే మేలు. కర్మ చేయకపోతే నీ శరీర యాత్ర (జీవనం) కూడా సాగదు.
యజ్ఞార్థాత్ కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః |
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర || ౯ ||
యజ్ఞం (భగవత్ ప్రీతి) కోసం చేసే కర్మ తప్ప, మిగిలిన కర్మలన్నీ మనిషిని బంధిస్తాయి. కాబట్టి ఓ కౌంతేయా! ఆసక్తిని వదిలి భగవంతుని కోసమే కర్మలను ఆచరించు.
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః |
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ || ౧౦ ||
సృష్టి ఆదిలో ప్రజాపతి (బ్రహ్మ) యజ్ఞంతో పాటు ప్రజలను సృష్టించి ఇలా అన్నాడు: ‘ఈ యజ్ఞం ద్వారా మీరు అభివృద్ధి చెందండి. ఇది మీకు కోరిన కోర్కెలను తీర్చే కామధేనువు అవుతుంది’.
దేవాన్ భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః |
పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ || ౧౧ ||
ఈ యజ్ఞం ద్వారా మీరు దేవతలను తృప్తి పరచండి, ఆ దేవతలు మిమ్మల్ని అనుగ్రహిస్తారు. ఇలా ఒకరినొకరు ఆదరించుకోవడం వల్ల మీరు పరమ శ్రేయస్సును పొందుతారు.
ఇష్టాన్ భోగాన్ హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః |
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః || ౧౨ ||
యజ్ఞం చేత తృప్తి చెందిన దేవతలు మీకు కావలసిన భోగాలను ఇస్తారు. వారు ఇచ్చిన వాటిని వారికి (యజ్ఞ రూపంలో) తిరిగి ఇవ్వకుండా అనుభవించేవాడు దొంగతో సమానం.
యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః |
భుంజతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ || ౧౩ ||
యజ్ఞం చేసిన తర్వాత మిగిలిన దానిని భుజించే సత్పురుషులు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులవుతారు. కానీ ఎవరైతే కేవలం తమ కోసమే వండుకుని తింటారో, వారు పాపాన్నే భుజిస్తున్నారు.
అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః |
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః || ౧౪ ||
ఆహారం వల్ల ప్రాణులు పుడుతున్నాయి, వర్షం వల్ల ఆహారం లభిస్తుంది, యజ్ఞం వల్ల వర్షం కురుస్తుంది, అట్టి యజ్ఞం కర్మ వల్ల సాధ్యమవుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ |
తస్మాత్ సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ || ౧౫ ||
కర్మ వేదం నుండి పుట్టిందని, వేదం పరమాత్మ (అక్షర పురుషుని) నుండి పుట్టిందని తెలుసుకో. కాబట్టి సర్వగతమైన ఆ పరమాత్మ నిరంతరం యజ్ఞం నందే ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాడు.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః |
అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి || ౧౬ ||
ఓ పార్థా! ఈ విధంగా ప్రకృతిలో ప్రవర్తింపజేయబడిన ఈ కర్మ చక్రాన్ని (యజ్ఞ చక్రాన్ని) అనుసరించనివాడు, ఇంద్రియ సుఖాల యందే ఆసక్తి కలిగినవాడు, పాపభూయిష్టమైన జీవితాన్ని గడుపుతున్నవాడు అవుతాడు. అటువంటి వాని జన్మ వ్యర్థం.
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః |
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టస్తస్య కార్యం న విద్యతే || ౧౭ ||
అయితే, ఎవడైతే కేవలం ఆత్మ యందే ప్రీతి కలిగి ఉంటాడో, ఆత్మ జ్ఞానంతోనే తృప్తి చెందుతాడో, తనలో తానే సంతృప్తిని పొందుతాడో… అటువంటి మనిషికి ఇక చేయవలసిన కర్తవ్యమేదీ ఉండదు (అతడు కర్మలకు అతీతుడు).
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన |
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః || ౧౮ ||
అటువంటి మహాత్ముడికి ఈ లోకంలో కర్మ చేయడం వల్ల వచ్చే ప్రయోజనం గానీ, కర్మ చేయకపోవడం వల్ల వచ్చే నష్టం గానీ ఏమీ ఉండదు. అతడు తన అవసరాల కోసం ఏ ప్రాణి మీద కూడా ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర |
అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః || ౧౯ ||
కాబట్టి, నీవు ఆసక్తిని వదిలి నిరంతరం చేయవలసిన కర్మలను ఆచరించు. ఎందుకంటే ఫలాపేక్ష లేకుండా కర్మలు చేసే మనిషి పరమాత్మను పొందుతాడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః |
లోకసంగ్రహమేవాపి సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి || ౨౦ ||
జనక మహారాజు వంటి వారు కూడా నిష్కామ కర్మల ద్వారానే పరమ సిద్ధిని పొందారు. కనీసం లోక కల్యాణం (లోక సంగ్రహం) కోసమైనా సరే నీవు కర్మలు చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠస్తత్ తదేవేతరో జనః |
స యత్ ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే || ౨౧ ||
(ప్రసిద్ధ శ్లోకం) ఉత్తముడైన వాడు (పెద్దలు/నాయకులు) దేనిని ఆచరిస్తాడో, మిగిలిన సామాన్య జనం కూడా దాన్నే అనుసరిస్తారు. అతను దేనిని ప్రమాణంగా (ఆదర్శంగా) చూపిస్తాడో, లోకమంతా దాన్నే పాటిస్తుంది.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన |
నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి || ౨౨ ||
ఓ పార్థా! మూడు లోకాల్లో నేను చేయవలసిన పని అంటూ ఏదీ లేదు. నాకు లభించనిది గానీ, నేను పొందవలసినది గానీ ఏదీ లేదు. అయినప్పటికీ నేను నిరంతరం కర్మలు చేస్తూనే ఉన్నాను.
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః |
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః || ౨౩ ||
ఒకవేళ నేను అలసత్వం లేకుండా కర్మలు చేయకపోతే, మనుష్యులందరూ అన్ని విధాలా నా మార్గాన్నే అనుసరిస్తారు (అంటే వారు కూడా కర్మలు చేయడం మానేస్తారు).
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ |
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః || ౨౪ ||
నేను కర్మలు చేయకపోతే ఈ లోకాలన్నీ నశించిపోతాయి. నేను వర్ణసంకరానికి కారకుడినవుతాను మరియు ఈ ప్రజలందరి నాశనానికి నేనే బాధ్యుడినవుతాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత |
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తశ్చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ || ౨౫ ||
ఓ భారత! అజ్ఞానులు కర్మల యందు ఆసక్తితో (ఫలాపేక్షతో) ఎలా చేస్తారో, జ్ఞాని అయినవాడు ఆసక్తి లేకుండా లోకకల్యాణం కోసం అలాగే కర్మలు చేయాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయేత్ సర్వకర్మాణి విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్ || ౨౬ ||
కర్మల యందు ఆసక్తి ఉన్న అజ్ఞానుల బుద్ధిని జ్ఞాని అయినవాడు గందరగోళ పరచకూడదు (కర్మలు మానేయమని చెప్పకూడదు). బదులుగా, తానూ యోగయుక్తుడై కర్మలు చేస్తూ, వారిని కూడా కర్మల యందు నిమగ్నం చేయాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః |
అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే || ౨౭ ||
అన్ని కర్మలు ప్రకృతి సిద్ధమైన గుణాల (సత్వ, రజో, తమో) చేతనే చేయబడుతున్నాయి. కానీ అహంకారంతో మునిగిపోయిన మూర్ఖుడు ‘నేనే చేస్తున్నాను’ అని భ్రమపడతాడు.
తత్త్వవిత్ తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః |
గుణా గుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే || ౨౮ ||
ఓ మహాబాహో! గుణాల విభజనను, కర్మల విభజనను తెలిసిన తత్త్వజ్ఞాని… ‘గుణాలు (ఇంద్రియాలు) గుణాల (విషయాల) యందే ప్రవర్తిస్తున్నాయి’ అని తెలుసుకుని, వాటి యందు ఆసక్తి పెంచుకోడు.
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు |
తానకృత్స్నవిదో మందాన్ కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ || ౨౯ ||
ప్రకృతి గుణాల వల్ల మోహానికి గురైన వారు ఆ గుణాలలో, కర్మలలో మునిగిపోతారు. అటువంటి అల్పజ్ఞానులను పూర్ణజ్ఞాని అయినవాడు విడనాడకూడదు లేదా కలత పెట్టకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సంన్యస్యాధ్యాత్మచేతసా |
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః || ౩౦ ||
(కీలక శ్లోకం) కాబట్టి నీవు ఆధ్యాత్మిక బుద్ధితో సమస్త కర్మలను నాకే అర్పించి, ఎటువంటి ఆశలు లేకుండా, మమకారం లేకుండా, మనోవ్యాధిని (సంతాపం) వదిలి యుద్ధం చేయి.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః |
శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః || ౩౧ ||
ఎవరైతే అసూయ లేకుండా, పూర్తి శ్రద్ధతో నా యొక్క ఈ సిద్ధాంతాన్ని (నిష్కామ కర్మను) అనుసరిస్తారో, వారు కూడా కర్మ బంధనాల నుండి విముక్తులవుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ |
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్ విద్ధి నష్టానచేతసః || ౩౨ ||
కానీ, నా సిద్ధాంతం పట్ల అసూయ కలిగి, దీనిని అనుసరించని వారు సమస్త జ్ఞానం లేని మూర్ఖులని, వినాశనానికి చేరువైన అజ్ఞానులని తెలుసుకో.
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేర్జ్ఞానవానపి |
ప్రకృతిం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి || ౩౩ ||
జ్ఞాని సైతం తన ప్రకృతికి (పూర్వ సంస్కారాలకు) అనుగుణంగానే ప్రవర్తిస్తాడు. ప్రాణులన్నీ తమ స్వభావాన్నే అనుసరిస్తాయి. అటువంటప్పుడు బలవంతంగా నిగ్రహించడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం?
ఇంద్రియస్యేంద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ |
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్ తౌ హ్యస్య పరిపంథినౌ || ౩౪ ||
ప్రతి ఇంద్రియానికి దాని విషయాల పట్ల (శబ్ద, స్పర్శాదులు) రాగద్వేషాలు (ఇష్టాఇష్టాలు) సహజంగానే ఉంటాయి. మనిషి ఆ రెండింటికీ వశుడు కాకూడదు. ఎందుకంటే అవి మోక్ష మార్గంలో వెళ్ళేవాడికి శత్రువులు.
శ్రేయాన్ స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్ స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః || ౩౫ ||
(ప్రసిద్ధ శ్లోకం) చక్కగా ఆచరించిన పరధర్మం కంటే, గుణము లేకపోయినా తన స్వధర్మాన్ని ఆచరించడమే శ్రేయస్కరం. స్వధర్మాన్ని ఆచరిస్తూ మరణించినా మేలే కానీ, పరధర్మం భయంకరమైనది.
అర్జున ఉవాచ |
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః |
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః || ౩౬ ||
అర్జునుడు ఇలా అన్నాడు: “ఓ కృష్ణా! మరి మనిషి తనకి ఇష్టం లేకపోయినా, ఎవరో బలవంతంగా ప్రేరేపించినట్లుగా ఎందుకు పాప కర్మలు చేస్తున్నాడు?”
శ్రీభగవానువాచ |
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః |
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ || ౩౭ ||
శ్రీభగవానుడు ఇలా అన్నాడు: “ఓ అర్జునా! రజోగుణం నుండి పుట్టిన ఈ ‘కామమే’ (కోరిక) దానికి కారణం. అది తీరనప్పుడు ‘క్రోధంగా’ (కోపం) మారుతుంది. ఇది ఎంత తిన్నా తృప్తి చెందనిది (మహాశనః), మహా పాపానికి ప్రేరేపించేది. దీనినే నీవు శత్రువుగా గుర్తించు.”
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిర్యథాదర్శో మలేన చ |
యథోల్బేనావృతో గర్భస్తథా తేనేదమావృతమ్ || ౩౮ ||
పొగ చేత అగ్ని, మురికి చేత అద్దం, మావి (గర్భసంచి) చేత పిండం ఏ విధంగా కప్పబడి ఉంటాయో, అలాగే ఈ కోరిక చేత జ్ఞానం కప్పబడి ఉంటుంది.
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా |
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ || ౩౯ ||
ఓ కౌంతేయా! జ్ఞానులకు నిత్య శత్రువు, ఎన్నటికీ తృప్తి చెందని అగ్ని వంటి ఈ కామం (కోరిక) చేత మనిషి యొక్క వివేకం కప్పబడి ఉంది.
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే |
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ || ౪౦ ||
ఇంద్రియాలు, మనస్సు మరియు బుద్ధి – ఇవే ఈ కామానికి నివాస స్థానాలు. వీటి ద్వారానే అది జ్ఞానాన్ని కప్పివేసి దేహిని (జీవుడిని) మోహింపజేస్తుంది.
తస్మాత్ త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ |
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ || ౪౧ ||
కాబట్టి ఓ భరతశ్రేష్ఠా! నీవు మొదట ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, జ్ఞాన విజ్ఞానాలను నశింపజేసే ఈ పాపాత్ముడైన ‘కామాన్ని’ సంహరించు.
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహురింద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిర్యో బుద్ధేః పరతస్తు సః || ౪౨ ||
శరీరము కంటే ఇంద్రియాలు గొప్పవి, ఇంద్రియాల కంటే మనస్సు గొప్పది, మనస్సు కంటే బుద్ధి గొప్పది, ఆ బుద్ధి కంటే గొప్పవాడు ఆత్మ (పరమాత్మ).
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా |
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ || ౪౩ ||
ఈ విధంగా బుద్ధి కంటే ఆత్మ పరమైనదని తెలుసుకుని, నిశ్చలమైన మనస్సుతో నిన్ను నీవు నియంత్రించుకుంటూ… ఓ మహాబాహో! జయించడానికి కష్టమైన ఈ ‘కామము’ అనే శత్రువును చంపుము.
ఇతి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మయోగో నామ తృతీయోఽధ్యాయః || ౩ ||